Herinnerik - We zijn wie we ons herinneren te zijn

Bela Bela - Ik heb het leven nodig

‘Bela Bela - Ik heb het leven nodig’ van Marjoleine Boonstra uit 2001

‘Een dichter kan scheppen en herscheppen, dat wat hij nodig heeft.’ Irina Ratoesjinskaja

‘Bela Bela’ is een prijswinnende film over vier dichters die onder de moeilijkste levensomstandigheden - gevangenschap onder een dictatoriaal regime - hun gedachtenwereld en verbeeldingskracht hebben ingezet om te overleven. De schrijvers om wie het gaat zijn de Russen Nizametdin Achmetov en Irina Ratoesjinskaja, Maria Elena Cruz Varela uit Cuba en de Roemeen Mircea Dinescu. Zij ontvingen alle vier het Poetry International Eregeld, de jaarlijkse onderscheiding waarmee dichters in gevangenschap worden geëerd.

In de benadering van de dichters stelt regisseur Marjoleine Boonstra de zintuiglijke beleving van hun gevangenschap en van de periode daarna centraal. Die zintuiglijke beleving bevat voor haar de sleutel naar de verhalen over hoe zij de hel hebben doorstaan. De confrontatie met uitspraken die hun kinderen doen over het beeld dat zij van hun ouders hebben, levert onthullende momenten op.

De omstandigheden waaronder deze schrijvers gevangen hebben gezeten en hun reacties daarop vertonen bijzondere verschillen. Hierdoor geeft de film een breed beeld van hoe een mens zich onder miserabele omstandigheden en voortdurende levensbedreiging staande kan houden.

‘Bela Bela’ won verschillende prijzen, waaronder de L.J. Jordaan Prijs, Award van het Amsterdams Fonds voor de Kunsten beste documentaire of speelfilm van 2002, ICODO Award (beste film van 2002 inzake oorlogsverwerking).

Marjoleine Boonstra heeft de dichters samengebracht in een onwerkelijke stad op het Italiaanse eiland Favignana voor de kust van Sicilië. Het oogt als een surrealistische metropool met enorme torens. Hier doen de schrijvers het verhaal van hun herinneringen.

De dichters
‘De eerste geurindruk was vreselijk. Ik moest bijna braken toen ik het gevang betrad. Ik moest naar beneden en met elke tree daalde ik verder af in een zware, bedompte lucht die steeds dikker werd. Alsof ik afdaalde in een stroperige vloeistof. Alsof ik werd overgoten met stinkende modder.’ Nizametdin Achmetov

‘Fysiek contact was uitgesloten. Ik herinner me nog heel goed dat ze me op een dag kwamen halen voor vingerafdrukken. En toen de officier mijn hand vastpakte zakte ik bijna in elkaar van pure emotie een hand op de mijne te voelen.’ Maria Elena Cruz Varela

‘Alles was er grijs. Onze uniformen, die van de bewakers. Zelfs de hemel van Moldavië leek meestal grijs te zijn. Na dus een aantal jaren te hebben geleefd in een kleurloze wereld had ik, toen ik vrij kwam nooit verwacht dat het zo moeilijk zou zijn de kleurenexplosie van de vrijheid te verdragen.’ Irina Ratoesjinskaj

‘Door poëzie te schrijven besefte ik dat het een wapen was. In het toenmalige systeem was het woord heel belangrijk. Dat is wel gebleken. Als ik toen een pistool gebruikt had was ik in de gevangenis beland. En niemand die van me had vernomen. Maar ik heb een stel woorden gebruikt. En plotseling zijn die woorden met elkaar veranderd in een heuse revolutie.’ Mircea Dinescu

Regie: Marjoleine Boonstra
Camera: Goert Giltaij, Marjoleine Boonstr
aMuziek: Loek Dikker
Productie: Pieter van Huystee Film &
TV-Première: International Documentary Festival Amsterdam 2001

Kijk hier voor andere programma’s en activiteiten in het kader van het geheugen.