Gelukkig Oud - Hoe worden we oud én gelukkig?

Oproep: niet zonder ons

Lambertha Souman schreef onderstaande column voor de website van de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht, de HKU, naar aanleiding van de dood van Ramses Shaffy. ‘Ik acht het niet waarschijnlijk dat hij de documentaire “De Zorgfabriek” nog heeft gezien,’ aldus Souman. Deze bekroonde eindexamenfilm van Kim Brand werd zondag 29 november jongstleden uitgezonden door HUMAN en is nu online te bekijken via Uitzendinggemist.nl.

‘Zing, vecht, huil, bid, lach werk en bewonder …’ is een van de bekendste liederen van Ramses Shaffy. Het is een oproep aan degenen die het niet bepaald getroffen hebben in het leven en hij voegt eraan toe: ‘… niet zonder ons’. Want degene in een schuilhoek achter glas, degene met de snel beslagen ramen, degene die dacht dat-ie alleen was, moet nu weten: ‘We zijn allemaal samen!’ En dat geldt ook voor degene met de snel vergeten namen, degene met de slapeloze nacht, degene die het geluk niet kan beamen en degene die niets doet en alleen maar wacht … ‘We zijn allemaal samen!’ Ik ben ervan overtuigd dat Ramses daar heilig in geloofde. Onze on-Nederlandse Nederlandse jonge god van het Nederlands chanson die liet zien hoe poëtisch onze taal kan zijn en hoe goed een stad als Amsterdam zich leent voor liederen met eeuwigheidswaarde. Liederen waarin de emotie niet óp maar tússen de regels te vinden is. Onze on-Nederlandse Nederlandse jonge god wóónde in het Nederlands. Toen hij het document overhandigd kreeg waarmee hij ook officieel mocht wonen in het land dat bij die taal hoorde riep hij enthousiast: ‘Ik hoor er bij!’ Onze on-Nederlandse Nederlandse jonge god liet er geen twijfel over bestaan: in dit land wilde hij oud worden.

Afgezien van het feit of je zesenzeventig écht oud mag noemen – sommigen zeggen dat hij honderdtweeënvijftig is geworden omdat hij dubbel leefde – kun je stellen dat het hem gelukt is. Ramses is oud geworden in dit land. Meneer Shaffy zal in het Sarphatihuis zeker met alle liefde, zorg, respect en bewondering omringd zijn. Hoe broos en breekbaar ook, Ramses bleef Ramses. Een kunstenaar, een bohemien pur sang, iemand die alle consequenties van zijn levensstijl aanvaardde. Ik ken weinig mensen die het “practice what you preach” zo perfect in praktijk wisten te brengen als hij. Hij heeft GELEEFD met hoofdletters en zijn talent god zij dank niet voor zichzelf gehouden. Ik acht het niet waarschijnlijk dat hij de documentaire “De Zorgfabriek” nog heeft gezien. Deze bekroonde eindexamenfilm van Kim Brand werd zondag 29 november jongstleden uitgezonden door HUMAN. We zullen nooit weten of Ramses, als hij wel had kunnen kijken, Nederland nog steeds een land zou vinden waar hij oud wilde worden.

Dáár zaten ze, degenen die Ramses bezong in zijn populaire lied. Dáár zaten ze in een schuilhoek achter glas, met de snel beslagen ramen: degenen die (terecht) dachten dat ze alleen waren. Degenen met de snel vergeten namen en de slapeloze nachten. Degenen die niets deden en alleen maar wachtten. Degenen die het geluk niet konden beamen. Ramses kreeg – net als Ellen Vogel onlangs – ooit de Blijvend Applaus Prijs. De bewoners van woonzorgcentrum Kerkelande die liefdevol werden geportretteerd door Kim Brand kunnen het applaus wel vergeten. En blijvend applaus al helemaal. Applaus betekent dat je de moeite waard bent. Applaus betekent dat je aandacht verdient van mens tot mens.

En dat is iets anders dan aandacht in de vorm van een ZorgZwaartePakket. Een medewerkster krijgt uitleg over een computerprogramma: ‘Dit is de indicatie die ze heeft. Dan zie je het aantal uren waar ze recht op heeft. Dat koppel ik vervolgens aan het zorgarrangement.’ Het klinkt bedrieglijk sprookjesachtig: zorgarrangement. Nog twee citaten: ‘Ga je meer tijd gebruiken voor de handelingen dan je daar hebt, dan moeten we goed gaan kijken of we zelf efficiënt werken.’ En: ‘Om 8.06 uur ben je daar binnengekomen en om 8.08 uur ben je weer teruggegaan.’ Het is met recht een Zorgfabriek!

De vrijdag na de Algemene Beschouwingen was Ab Klink, onze minister van Volksgezondheid, te gast bij Pauw & Witteman. Met droge ogen beweerde hij: ‘Op het moment dat we de zorg verbeteren en de kwaliteit verbeteren leidt dat ook tot doelmatigheid. Als die doelmatigheid en verbetering van de zorg nog kan dient daar echt voluit de prioriteit op te liggen.’ Jeroen Pauw parafraseerde: ‘U zegt dan: ik kan door efficiënter te werken miljarden bezuinigen en uiteindelijk zijn de patiënten beter af. Deze bezuinigingen hebben wat u betreft dus niets te maken met de crisis, het gaat erom dat de patiënten beter af zijn.’ In de Zorgfabriek is de doelmatigheid tot in het extreme doorgevoerd. Maar dat betekent nog niet dat de bewoners beter af zijn. ‘We zijn allemaal samen!’ zong Ramses. Ik wou dat het waar was!

De regels ‘met z’n mateloze trots, in z’n risicoloze hoge toren, op z’n risicoloze hoge rots’ passen beter bij onze minister van Volksgezondheid. Ramses kan het niet meer zingen maar zijn lied is er nog steeds. ‘Moet nu weten: zo zijn we niet geboren!’ Bekijk “De Zorgfabriek” met de tekst van dit lied als ondertiteling. En maak van Nederland weer een land waar Ramses nog steeds graag oud had willen worden!

Bekijk ‘De Zorgfabriek’ online.
Lees de column van Lambertha Souman op de website van de HKU .

Lambertha Souman is redactioneel medewerkster op de HKU. Daarnaast is zij tekstschrijver in de breedste zin van het woord (liedteksten, poëzie, artikelen, brochures, folders).
lambertha.souman@kmt.hku.nl