Van de eindredactie - Plannen, projecten, ervaringen HUMAN doet verslag

Een Europese documentaire markt?

Je zou haast geloven dat er een Europese markt voor documentaires bestaat. Een beetje reislustige eindredacteur kan zo ongeveer iedere week op stap als hij op alle uitnodigingen ingaat. Hij kan onder andere naar Riga, Jihlava, La Rochelle, Reykjavik, Barcelona, Bardonecchia, Istanboel, Lissabon, Leipzig, Tenerife, Zagreb, Sheffield en niet te vergeten naar Amsterdam (waar het ooit allemaal bij het IDFA begon) om zijn steentje bij te dragen aan de Europese eenwording.

It won’t work?
Vooral jonge documentairemakers pitchen daar hun projecten, meestal na een paar dagen getraind te zijn door tutors, die hun sporen in de internationale documentaire wereld hebben verdiend. Hun gehoor: het vliegende circus van eindredacteuren uit verschillende Europese landen, vaak aangevuld met vertegenwoordigers van Amerikaanse fondsen als Sundance en ITVS. Vol passie pitchen de filmmakers hun project, natuurlijk in de hoop een financiële bijdrage van de verzamelde eindredacteuren binnen te slepen. Die commisioning editors reageren meestal betrokken, gewetensvol. Maar de clichéafsluiting van hun betoog is toch vaak: it won’t work for my slot (en vervolgens verwijzen ze soms ook nog eens naar een afwezige collega).

Zijn die bijeenkomsten dan nutteloos?. Het tegenovergestelde is het geval. De pitching forums laten op een aardige manier zien dat Europese samenwerking niet begint bij het opzetten van een markt maar bij het onderling debatteren over opvattingen en de zoektocht hoe elkaars waarden te delen

Dragon Forum
Ik was deze week in Krakau, Polen. Prachtige stad met niet voor niets het Florence van Midden-Europa als bijnaam. In Krakau vond in de marge van het (opvallend goede) Krakauer Filmfestival voor documentaire en korte films het Dragon Forum plaats. Krakau heeft iets met draken.

Yuliya uit Oekraine pitchte haar plan over de 180.000 kinderen die in Oekraine in tehuizen zitten, nadat ze door hun moeders zijn achtergelaten. Dmitry uit Rusland vertelde het verhaal over een xenofobe maar tegelijkertijd hartveroverende op en top Russische oude vrouw die het reilen en zeilen van haar nieuwe Tadjiekse buren van vlijmscherp commentaar voorziet. En wat te denken van het turbulente levensverhaal van Susie, de stencilmachine, die in de jaren “70 voor de eerste illegale publicaties in Polen zorgde?

Niet meer alleen
Zo waren er 20 plannen van 20 gepassioneerde filmmakers, vooral uit Oost-Europa. Wat ze met elkaar gemeen hebben is dat ze in hun land van herkomst vaak geen poot aan de grond krijgen. Was er vroeger politieke censuur, nu is de financiële censuur even afdoend. De nationale publieke omroepen zitten potdicht, speelbal als ze zijn van heersende machthebbers, die niets ophebben met de plannen van hun filmmakers.

Een nationale markt is er zo niet of nauwelijks. De enige mogelijkheid om hun passie na te jagen is hun waar aan te bieden op de Europese markt. Ook in Krakau werden er echter nauwelijks zaken gedaan. En toch waren de filmmakers razend enthousiast. Voor even waren ze niet alleen geweest, zij hadden met elkaar gewerkt, ze hadden hun plannen met experts uit hun eigen landen en uit West-Europa tegen het licht gehouden, er was over film gedebatteerd, er was natuurlijk gedronken en ook nog eens aan de oevers van de Wisla gedanst. Wie wil niet deel uit maken van zo’n gemeenschap?

Moraal van het verhaal
In dat gevoel van gemeenschap schuilt de belangrijkste waarde van al die pitching forums. Het grappige is dat via wonderbaarlijke omwegen documentaires vanuit deze gemeenschap toch regelmatig gefinancierd raken. Op het Krakauer Filmfestival gingen de belangrijkste prijzen naar de Poolse documentaire ‘Berlin Rabbit’ en het Israelische ‘Pizza in Auswitsch’. Beide zouden er niet geweest zonder die forums en dat vliegende circus.

Moraal van het verhaal is dat er inderdaad niet zoiets bestaat als een Europese markt voor documentaire. Wel is er een steeds sterker wordende Europese documentaire gemeenschap, die vooral indirect steeds vaker bijzondere films oplevert. Jammer is dat maar weinig Nederlandse filmmakers en producenten deel uitmaken van die gemeenschap, ondanks de rol die IDFA en omroepen als VPRO, IKON, NPS, AVRO en HUMAN in dit circus spelen. Curieus, want voor hun films zijn onze documentairemakers juist vaak zo reislustig. Boek vaker een stedentripje!

Lees hier meer berichten over ’support en subsidie’ van Bert Janssens