Waarom dit beeld?

“Ik ben echt een consument van beelden en laat me graag inspireren door foto’s en video’s die ik tegenkom, vooral ook op internet. Ik surf, ik zap, ik kijk even, delete of klik weer weg. Toen ik in een onbewaakt moment deze documentaire over de fotograaf James Nachtwey zag, die me plots diep raakte, werd ik me bewust van mijn vluchtige kijkgedrag. Ik ben al een jaar of vijf gestopt dit soort aangrijpende beelden echt tot me door te laten dringen; ik consumeer niet meer op een diepere manier. Maar de beelden van Nachtwey gaan regelrecht naar je ziel, je kan er niet omheen.”

Wat zie je? Vertel…

“Dit is een fragment uit de film ‘War Photographer’ (2001) van Christian Frey over James Nachtwey, een van de meest toonaangevende fotografen van wereldnieuws. Hij heeft alle rampen van de afgelopen jaren voor zijn lens gehad: hij is bij de meeste oorlogen geweest, heeft de gevolgen van aids en tbc vastgelegd, fotografeerde armoede, kindersterfte, voedsel- en watertekort.

We zien beelden van een conflict in Ramallah op de westlijke Jordaanoever en Nachtwey die dit vastlegt. We zien zijn foto’s; een gestorven strijder, vechtende jongens, rouwende moeders. Intens, dramatisch. James Nachtwey vertelt hoe hij zich op zijn werk van die dag voorbereid. Hij wordt gefilmd terwijl hij aan het werk is midden in het gevecht. Je hoort het geluid van kogels. Je hoort geschreeuw, ambulances. Op zijn fotocamera is een filmcamera vastgemaakt. Als kijker beleef je de situatie met hem en je ziet wanneer hij besluit te fotograferen.

Dan is er een traangasaanval en is hij een tijd niet in staat om te fotograferen. Nachtwey zoekt dekking en beschermt een van de belangrijkste organen van een fotograaf: zijn ogen.”

Jij koos dit beeld. Wat zegt dit beeld over jou?

“Ik ben een zapper en een klikker en verwerk informatie snel. Maar of het echt tot me doordringt? De laatste jaren heb ik me alleen door geschreven woord laten voorlichten. Dan kan ik de informatie op een ‘behapbaar’ niveau verwerken. Door de intensiteit van het moment van een foto is er enorm veel drama in het beeld. Ik negeer daarom de foto’s in de krant meestal: die komen zo hard bij je naar binnen, ze dwingen je de informatie te verwerken. Ook journaalbeelden laat ik maar beperkt tot me doordringen; om het afschuwelijke niet te zien dwaalt mijn blik bijvoorbeeld af naar een gebouw op de achtergrond. En op die manier weet je wel wat er gebeurt in de wereld, maar zonder dat het je echt raakt.

Ik realiseerde me bij het zien van ‘War Photographer’ dat ik kennelijk heb besloten dat ik me afsluit voor aangrijpend wereldleed en al een aantal jaren mijn stem niet meer laat horen. Ik ben niet iemand die op de barricades gaat staan, ik ben geen arts die in een ziekenhuis werkt. Maar misschien wordt het wel weer eens tijd om die beelden echt toe te laten, langer te kijken. Misschien is het tijd dat ik iets onderneem. Om te beginnen kan ik iets doen door dit beeld te kiezen voor ‘… dus ik ben’, al bereik ik hiermee maar een of twee mensen. Ik hoop dan dat het vlindereffect van Lorenz echt werkt: zelfs de beweging van een vlinder zou een storm kunnen veroorzaken (het vlindereffect van Eward Lorenz op Wikipedia). Dus misschien kan deze toelichting wel de publieke opinie veranderen.

(Lachend) En wie weet ga ik volgend jaar wel op de westelijke Jordaanoever staan! Ik moet ook wel om mezelf lachen met deze keuze. Je zou verwachten dat ik een beeld kies vanuit humor, omdat ik vaak de relativering zoek. Maar deze beelden van Nachtwey deden me blijkbaar anders besluiten.”

Wat zegt dit beeld volgens jou over onze samenleving?

“Misschien zijn we immuun geworden voor aangrijpende beelden tijdens de oorlog in Joegoslavië van 1991 tot 1995: toen zijn we bestookt met beelden en verhalen die enorme emoties  losmaakten. Ik kan me herinneren dat ik op een gegeven moment dacht: wat moet ik hiermee? Natuurlijk mag er niet zoveel leed zijn en mogen er geen kinderen sterven aan ziektes die we kunnen genezen. Maar het werkt frustrerend: ik word geraakt, maar ik kan vervolgens helemaal niets met dat gevoel doen.

En inmiddels zijn we gewend geraakt aan de hap-slik-weg informatie en krijgen alles in een heel licht verteerbare vorm naar binnen geduwd. In de top tien van YouTube staan voornamelijk vrolijke beelden: een lachende baby, een dansende man. Dat vind ik fascinerend en misschien zelfs ook wel hoopgevend, ik was blij dat er geen onthoofding bij zat.

Maar wat Nachtwey doet, dat moet. In de film zie je ook hoe hij als een soldaat die zijn geweer moet herladen bukkend op de grond zijn lens wisselt. Nachtwey bevindt zich niet alleen tussen strijdende mensen, hij is zelf net zo goed een strijder. Hij hoopt iets teweeg te brengen in onze hoofden, zodat we gaan inzien dat we wat moeten veranderen. Deze man is gewoon een held. Kijk naar zijn werk, ik snap dat hij prijzen wint.”

Welke vraag, welk dilemma, roept dit beeld op over ons mens-zijn?

“Twee dingen: James Nachtway heeft het over zijn angst maar vertelt dat die angst niet van belang is. Het belangrijkste is hoe je met die angst omgaat, dat je je focust op je doel. Zoals elke marathonloper pijn kent, maar de winnaar diegene is die daar het beste mee om kan gaan.

Daarnaast valt het me op dat wij als hap-slik-weg consumenten tegenwoordig nauwelijks ons best hoeven doen om beelden en waar de beelden voor staan te verwerken. Maar ik merk dat het me goed doet als er af en toe iets ‘echt’ mijn ziel binnendringt. Dat ik word aangespoord iets te doen. Dat ik iets zou kunnen betekenen, al is het iets kleins, is een prettig idee.“

Vul in: Ik … dus ik ben.

“Ik kijk langer, dus ik ben.”

Denk mee!
Heb jij ook een foto, YouTube-filmpje of ander beeld dat volgens jou de frase ‘Ik kijk langer, dus ik ben’ uitdrukt? Of wil je iets anders kwijt over het verhaal van Margôt Ros? Plaats hieronder een reactie met eventueel een link, of mail de foto naar dusikben@human.nl.

Beelden die volgens jou een andere variant van ‘Ik … (lijd/voel/denk/heb lief etc.), dus ik ben’ weergeven zijn ook welkom. Ga dan naar de pagina Denk mee!.