Coen Brummer: Ik ontwikkel, dus ik ben

Coen Brummer, vaste gast in HUMANs radioprogramma OBA Live, denkt deze week met ‘Dus ik ben’. Hij koos een beeld dat volgens hem iets essentieels zegt over het mens-zijn van nu. Op de foto zie je rechts een echte vrouw en links de robot-kopie die van haar gemaakt is. Coen: “Een robot zal nooit een ‘echt’ mens worden, maar stel dat men er ooit in slaagt ze zoveel eigenschappen mee te geven dat we haast geen argumenten meer hebben om ze niet als mens te beschouwen, wat dan?” De frase die hij hierbij geformuleerd heeft is: ‘Ik ontwikkel, dus ik ben.’

Waarom dit beeld?

“Ik kwam deze foto tegen van een congres in Japan. Wetenschappers onthullen een vrouwelijke robot die menselijke gezichtsuitdrukkingen kan laten zien.

Ik vind het bijzonder om te zien hoe de mens voortdurend bezig is met ontwikkeling. Van zichzelf en van zijn omgeving.

Toen ik deze foto zag moest ik denken aan een bekend gedachte-experiment dat John Harris, een Brits bio-ethicus, aanhaalt in zijn boek Enhancing Evolution.

Hij stelt dat als je inbeeldt dat een dochter de hand van haar moeder vasthoudt en die moeder weer de hand van háár moeder enzovoorts, je na driehonderd mijl al bij onze ‘common ape ancester’ terechtkomt, de aapachtige waar de wegen van latere mensen en chimpansees zijn gescheiden. Driehonderd mijl, dat is twee dagen Tour de France! Door je dit te verbeelden kun je je realiseren hoe veranderlijk de mens eigenlijk is.

Als het verleden al zo dicht bij is, is de toekomst dat ook. De manier waarop we bezig zijn met het ontwikkelen van nieuwe dingen zoals deze robot, laat zien hoe dicht bij die andere toekomst is. De huidige mens en zijn huidige omgeving zijn heel erg tijdelijk.”

Wat zie je? Vertel…

“Je ziet een echte vrouw, een mens, en een robotkopie van haar. Die robot kan sterk reageren op prikkels en heeft zelfs gezichtsuitdrukkingen. Ze is ook relatief mooi. Ik weet niet of dit type robot ook echt kan leren of zich kan ontwikkelen, maar dat soort mogelijkheden komen steeds dichterbij.

Er is een soort tendens op het gebied van robots. In Japan krijgen bejaarden bijvoorbeeld robothondjes, zodat ze zich minder eenzaam voelen. Wat moet je met zo’n nieuwe soort wezens? Dit soort ontwikkelingen roepen heel veel vragen op. nrc.next publiceerde onlangs een goed artikel over dit onderwerp waarin de kern van dit soort vragen tot uitdrukking komt.

Als je zoontje zijn knuffel opsluit in de kast geef je hem geen straf. Als hij een levend hondje in de kast opsluit, word je boos. Hoe zit dat dan met een robothondje? Dat is misschien een twijfelgebied. Of als je getrouwd bent, en je gaat een relatie aan met een perfect menslijkende robot. Is dat dan vreemdgaan?

Het is interessant om erover na te denken vanaf welk moment je menselijke eigenschappen toe gaat kennen aan deze nieuwe technische ontwikkelingen. Een bekend voorbeeld is de Turing-test: als een machine in staat is een mens te laten geloven dat het geen machine, dan kan je hem als intelligent beschouwen.”

Jij koos dit beeld. Wat zegt dit beeld over jou?

“Ik vind wetenschappelijke ontwikkelingen en ethische dilemma’s die daarmee gepaard gaan interessant. Het beeld dat ik gekozen heb laat de tijdelijkheid en vergankelijkheid van soorten en samenlevingen zien. Ik vind het mooi om je te beseffen dat onze gezamenlijke voorouder zich bij wijze van spreken slechts 300 mijl verderop bevindt. Je hoeft waarschijnlijk niet eens 300 mijl de toekomst in, om een samenleving aan te treffen waar je je nu nog niks bij kan voorstellen, maar waar dergelijke apparaten misschien deel van uit maken.”

Wat zegt dit beeld volgens jou over onze samenleving?

“Dit soort ontwikkelingen laten je zien waar de mens toe in staat is. Wat kunnen we wel niet? Apparaten zoals we zien op de foto worden ontwikkeld, maar ook slaagde de Amerikaan Craig Venter er onlangs in een bestaande cel met synthetisch DNA te injecteren. Ik vind het mooi om erover na te denken hoe ver je kunt komen.

Tegelijkertijd lijken nog heel weinig mensen het besef te hebben dat onze aapachtige voorouder eigenlijk nog zo dichtbij ons staat. En dus ook hoe dicht bij een toekomst is die je je nu nog onmogelijk kunt voorstellen. Dat gebrek aan besef is op zich niet erg, maar het komt vaak terug in dagelijkse situaties. Als voorbeeld: Je hoort op ongeveer elk verjaardagsfeestje wel gezeur over de medische wetenschap. Mensen accepteren geen fouten. Dat is op zich begrijpelijk, maar als je bedenkt dat het nog maar tachtig jaar geleden is dat er antibiotica is ontwikkeld en dat we tegenwoordig niet meer doodgaan aan een griepje, dan is het vreemd om er van uit te gaan dat in een eeuw alles maar even opgelost moet zijn.

De samenleving is zich volgens mij niet heel bewust van de veranderlijkheid van de wereld.”

Welke vraag, welk dilemma, roept dit beeld op over ons mens-zijn?

“Ik denk dat het vragen oproept over wat een mens precies is. Het is een vraag waar filosofen zich al 2500 jaar lang mee bezig houden, en die nu weer in een andere context gesteld wordt. De robotvrouw op de foto is geen mens, maar misschien komt er een moment dat ook zij tot de categorie mens gerekend kan worden.

Een levend mens heeft bepaalde kenmerken, zoals het reageren op prikkels, het voelen van pijn, en in staat zijn te leren. Robots zijn tegenwoordig via bepaalde algoritmes al in staat te leren hoe ze moeten lopen. Schaakcomputers schijnen zichzelf inmiddels steeds beter te kunnen leren schaken. Bij menselijke robots zullen steeds meer deelgebieden ontwikkeld worden om de gelijkenis met de mens groter te maken.

Een robot zal nooit een ‘echt’ mens worden, maar stel dat men er ooit in slaagt ze zoveel eigenschappen mee te geven dat we haast geen argumenten meer hebben om ze niet als mens te beschouwen, wat dan?”

Vul in: Ik….dus ik ben

“Ik ontwikkel, dus ik ben.”

Foto: Nieuwsartikel Daily Mail

Wil je deze vrouwelijke robot in beweging zien? Bekijk hieronder het filmpje:

Reageer hieronder op de bijdrage van Coen Brummer (foto) en zijn frase: Ik ontwikkel, dus ik ben.

In het najaar van 2010 / voorjaar van 2011 zendt HUMAN een vierdelige serie uit getiteld ‘Dus ik ben’. Daarin onderzoekt Stine Jensen hoe wij onszelf definiëren in de hedendaagse cultuur. De serie wordt onder andere gevoed door de content op dit weblog; Denk mee!