Lone Frank: Ik manipuleer mezelf, dus ik ben

Onlangs verscheen het boek ‘De vijfde revolutie‘ van de Deense schrijfster Lone Frank over de veranderingen die de hersenwetenschappen de komende tijd teweeg zullen brengen. De redactie van ‘Dus ik ben‘ vroeg Lone om een beeld te kiezen dat iets zegt over onze tijd en de vraag: wie zijn wij?

Lone koos de film ‘Eternal Sunshine of the Spotless Mind’ van Michel Gondry, die volgens haar de dilemma’s weergeeft waar onze samenleving binnenkort voor staat. “Wat als we met de huidige neurowetenschappelijke ontwikkelingen ons geheugen in kunnen gaan, de herinneringen kunnen manipuleren en daarmee onszelf kunnen veranderen?” De frase die Lone hierbij kiest is: Ik manipuleer mezelf, dus ik ben.

Waarom dit beeld?

“De ontwikkelingen in de neurowetenschappen leren ons dat we onze hersenen kunnen veranderen. En daarmee onszelf. Dat kan slechts tot op zekere hoogte natuurlijk, maar we hebben niet één ware zelf, zoals we vroeger dachten. We kunnen ook andere ‘zelven’ zijn door de chemische structuren in onze hersenen te manipuleren. De film ‘Eternal Sunshine of the Spotless Mind’ laat zien hoe dat besef het beeld heeft veranderd dat we van onszelf hebben.”

Wat zie je? Vertel…

“‘Eternal Sunshine’ vertelt het verhaal van Lacuna, een bedrijf dat de mogelijkheid biedt onaangename herinneringen te wissen. Volgens Lacuna kunnen we door de pijnlijke herinneringen te wissen dat deel van onszelf wissen dat we niet leuk vinden. Dat levert een interessante gedachte op: wat als we met de huidige neurowetenschappelijke ontwikkelingen ons geheugen in kunnen gaan, de herinneringen kunnen manipuleren en daarmee onszelf kunnen veranderen? Zouden we dat willen?

Onderzoekers zijn al bezig met de ontwikkeling van medicijnen die we kunnen innemen na een traumatische ervaring ter voorkoming van posttraumatische stress. De maakbaarheid van ons geheugen geeft dus daadwerkelijk mogelijkheden. De film geeft dit op een interessante manier weer, maar illustreert ook problemen: wat als je herinneringen hebt gewist die je eigenlijk wilde houden?”

Jij koos dit beeld. Wat zegt dit beeld over jou?

“Ik ben enorm geïnteresseerd in het idee van zelfverandering, al van kind af aan stel ik daar vragen over. Moeten we wel gewoon zijn wie we zijn en niet proberen te veranderen? Wat betekent het om te ‘zijn wie we zijn’? Waarom doen mensen niet iets aan hun negatieve karaktereigenschappen?

Ik heb mezelf afgevraagd hoe ik mijn depressieve aanleg kon omzeilen. Ik heb ervaren dat ik door antidepressiva - die mijn chemische ordening veranderden - mezelf kon veranderen in slechts een paar weken en dat heeft me echt iets geleerd.

Naast medicijnen beïnvloedt ook de manier waarop je denkt je hersenen en je chemische gesteldheid. Het geeft natuurlijk niet hetzelfde effect als antidepressiva, maar ik gemerkt dat je door meditatie veel beter kunt worden in het reguleren van je emoties. Dingen die eerst stress opleverden, doen dat nu niet meer. Dit is een krachtig voorbeeld van verandering die van binnenuit komt.”

Wat zegt dit beeld volgens jou over onze samenleving?

“We proberen tegenwoordig van negativisme verlost te worden, zo is depressie is de laatste jaren een steeds belangrijker probleem geworden. We willen een staat van eeuwige zonneschijn bereiken. Dat heeft voordelen, maar ook negatieve kanten.

Het is duidelijk dat als je nooit iets naars of verdrietigs meemaakt, als je nooit lijdt, je dan niet een bijster interessant persoon wordt. Lijden is belangrijk; je moet er wat van in je leven hebben om een beter mens te worden. Bovendien geeft het je de mogelijkheid om dieper over andere mensen na te denken dan wanneer je vrolijk en probleemloos door het leven huppelt. Maar we willen ook weer niet te heftig lijden zonder reden. Dus zelfs als we onszelf leren manipuleren om een gelukkiger leven te leiden, moeten we ‘lijden’ een plaats geven in ons leven. Ik denk dat we lijden kunnen zien als een instrument, een nuttige fase waar je ook weer uit zult komen.

Als je gelukkig bent lijkt de wereld plat en zonovergoten. Maar wanneer je de wereld dieper ervaart - bijvoorbeeld als er iets naars of verdrietigs gebeurt - zie je het leven scherper. In de hersenen is er als je verdrietig of depressief bent relatief meer activiteit in die delen van de hersenen die verantwoordelijk zijn voor negatieve emoties dan in de zones die zorgen voor positieve emoties. De verhoudingen tussen deze gebieden leveren meer inzicht op over wat het leven kan zijn.

Fluctueren tussen lijden en gelukkig zijn is iets goeds. Het is zelfs onvermijdelijk; je kunt niet constant blij en gelukkig zijn. Ons zenuwstelsel is daar simpelweg niet op gebouwd. Het zou leiden tot de zogenaamde ‘hedonic treadmill’. Continue gelukzaligheid is alledaags en saai.”

Welke vraag, welk dilemma, roept dit beeld op over ons mens-zijn?

“Eigenlijk is het probleem gewoon dat we alles tegelijkertijd willen: we willen diepzinnige mensen zijn die geleden hebben, maar tegelijkertijd willen we dat lijden niet hoeven te doorstaan. We willen constant gelukkig zijn, maar weten dat dit niet het geval kan of zelfs zou moeten zijn. We moeten hier een evenwicht in vinden en bepalen waar we vanaf willen, en wat we willen behouden.”

Vul in: Ik …, dus ik ben.

“Ik manipuleer mezelf, dus ik ben.”

Lone Frank is gepromoveerd in de neurobiologie en heeft meerdere prijzen ontvangen als wetenschapsjournalist. ‘De vijfde revolutie verscheen bij Maven Publishing. Zie ook de site van Lone Frank voor meer informatie.

Reageer hieronder op het beeld van Lone Frank en de frase ‘Ik manipuleer  mezelf, dus ik ben’.

Meer beelden van meedenkers en hun motivatie om juist dat beeld te kiezen vind je hier. Je kunt ook zelf beelden aandragen, ga dan naar deze pagina en denk mee.