Durf te Denken - Twintigers tussen twee levens in

Zoeken naar identiteit met Marijn Poortvliet

‘Durf te denken’ heeft als thema de zoektocht naar identiteit onder twintigers. Omdat ik mezelf tot deze groep reken en de thematiek daaromheen erg interessant vind, heb ik contact gezocht met universitair docent Marijn Poortvliet, hij geeft les aan de Universiteit van Tilburg. Hij was bereid om voor ‘Durf te denken’ vanuit wetenschappelijk oogpunt een verhelderende blik te werpen op de warrige zoektocht van de quarterlivers. Marijn: “Af en toe op je bek gaan is ook niet slecht. Het gaat erom iets te proberen.”

Ik heb Marijn als voorbereiding op het interview twee filmpjes van durftedenken.nl laten zien. Het ging hierbij om Time of our lives en Driek de Drijver: week 1 (Zie onderaan dit bericht). Hiermee opende ik het gesprek.

Marijn: “Wat je bij Driek ziet is dat het goed is om iets te ervaren, om gewoon iets te gaan doen. Af en toe op je bek gaan is ook niet slecht. Het gaat erom iets te proberen. Studenten van nu schuiven beslissingen voor zich uit, ze stellen tot hun achtentwintigste uit wat ze zijn. Het vooruitschuiven van die keuzes is een sociaal fenomeen en het wordt ook heel gemakkelijk gemaakt in de westerse maatschappij.

Als je naar vluchtelingen kijkt, asielzoekers, dan zie je dat die mensen zo gedreven zijn. Hier op de universiteit zie je soms van die decadente studenten die jaren doorleren en student blijven. Ze worden niet gedwongen tot een keuze en die vrijblijvendheid kan tot apathie leiden.

Dat twintigersdilemma geldt wel meer voor hoogopgeleiden. Jongeren die op hun zestiende gaan werken zeggen wel vaak al: ‘Ik ben timmerman’. Zij maken eerder keuzes. Die extra jaren in het onderwijs zorgen voor uitgestelde keuzes. Onderzoek heeft uitgewezen dat het ‘niet weten wat je bent’ op een bepaalde leeftijd tot psychische problemen kan leiden.

Nou moet ik er wel bijzeggen dat het de andere kant op gaat. Het leven van de eeuwige student, zoals men dat in de zeventiger jaren kende, wordt moeilijker. Waar je eerst zonder limiet studiefinanciering kreeg is dat nu nog maar vier, vijf en, in het geval van geneeskunde, zes jaar.”

Hoe zie jij de verhouding tussen de omgeving en de persoon zelf? Hoe staan het persoonlijke en het sociale in verhouding tot elkaar?

“Ik denk dat je je altijd verhoudt tot de omgeving. Je hebt als persoon vaak wel twintig verschillende sociale identiteiten. Zo kun je denken aan je identiteit als student, vrouw, partner, je politieke voorkeur en je etnische achtergrond. Het een kan niet zonder de ander bestaan. Omgeving en persoonlijkheid hangen samen en zijn denk ik even belangrijk.

In de sociale psychologie gaat het om de interactie van persoonlijkheid en sociale context. Persoonlijkheid is hetgene dat je meekrijgt en niet verandert en samen met de sociale context bepaalt dit dan je gedrag. Deze interactie is ook wel bekend als het nature of nurture verhaal.

Marijn geeft een aantal voorbeelden, waarbij de omgeving sterke invloed kan hebben op gedrag. Een van de voorbeelden heeft te maken met oorlog.

In oorlogen gebeuren verschrikkelijke dingen, maar de mensen in zo’n oorlog zijn niet per definitie verschrikkelijke personen. Het is vaak de machtige situatie die ervoor zorgt dat veel mensen erin mee gaan. Maar niet iedereen doet eraan mee, als je bijvoorbeeld een sterke moraliteit hebt of een aversie tegen autoriteit dan geef je eerder weerstand.”

Denk je dat mensen streven naar een positief zelfbeeld?

“Mensen zijn geneigd om positief over zichzelf te denken. Ze hebben vaak een vertekend beeld en zien zichzelf als meer of beter dan gemiddeld. Als je mensen de vraag stelt: “Hoe goed vind je dat je kunt autorijden?” Dan denkt bijna iedereen dat hij of zij beter kan autorijden dan het merendeel van de bevolking. Maar logisch gezien is dat natuurlijk onmogelijk.

Dit fenomeen staat bekend als de ’Positivity bias’, het is goed dat die ’bias’ bestaat en het helpt ook tegen bijvoorbeeld depressies. Mensen met depressies zijn eerlijker over zichzelf. Ze missen het rooskleurige beeld. Je ziet dat mensen gedurende hun hele leven die bias hebben, alleen in de puberteit denken jongeren vaak slechter over zichzelf.”

Is dat iets wat goed is? Hoe zit dat met gevallen waarin het doorslaat, als het echt een aandoening wordt?

“Je kan pas van een aandoening spreken als zoiets het dagelijks functioneren belemmert. Als ik hier voor het gebouw op een zeepkist ga staan en roep: ‘jongens, even luisteren want ik ben de nieuwe messias’ dan gaat het te ver.

Er zijn zoveel persoonlijkheden als dat er mensen zijn, en die schommeling tussen bijvoorbeeld introvertie en extravertie bestaat gewoon. Alleen in extreme gevallen, die buiten de groep vallen kan het een probleem worden.”

Marijn Poortvliet is werkzaam als universitair docent sociale psychologie aan de Universiteit van Tilburg. In zijn werk verdeelt hij zijn tijd tussen het lesgeven en onderzoek doen. Dit onderzoek heeft voornamelijk te maken met prestatie en motivatie van mensen. Als docent geeft Marijn onder meer het vak ‘Self and Identity’, waarbij hij ingaat op onderwerpen als de identiteit, zelfregulatie en zelfvertrouwen.

Bekijk hieronder de filmpjes van ‘Driek de drijver: week 1′ en ‘Time of our lives’.