Eeuw van de Stad - Denk mee over de kwaliteit van onze steden!

Transit Dubai

Al bijna drie jaar schrijft Wies Sanders op www.urbantvguide.nl over actuele televisieprogramma’s over architectuur en stadscultuur. De directeur van het Architectuur Film Festival Rotterdam doet dat vanaf deze week ook op dit weblog. Sanders houdt je op de hoogte!

In het hart van het Midden-Oosten verrijst razendsnel een gloednieuwe, moderne stad: Dubai. Dubai is een goudmijn voor wie meegaat met de ontwikkelingen, maar wie zijn werk verliest moet binnen een maand de stad verlaten. In de documentaire ‘Transit Dubai’ van Ineke Smits bieden vijf fotografiestudenten met verschillende achtergronden een persoonlijke blik achter de smetteloze facade van deze miljoenenstad in aanbouw.

Een Zweedse vrouw van een ex-pat fotografeert haar luxe en zorgeloze leven met villa en personeel. Voor haar is Dubai een plek van gelukkige mensen waar ze als prinses kan leven. Een jonge Dubaise vrouw verzet zich met haar foto’s tegen traditionele sociale taboes en laat zien hoe flirten in het luxe winkelcentrum een stuk makkelijker is geworden sinds de mobiele telefoon. Maar Dubai is niet alleen moderne luxe. Wie zich achter de witte muren van de stad begeeft, treft vissers en arbeiders, die van een schamel loon proberen hun familie in het buitenland te onderhouden. De werelden van de hoogopgeleide Westerse en Arabische elite en de ongeschoolde arbeiders uit India en Pakistan liggen ver uit elkaar, maar arm of rijk, de meesten willen ooit terug naar huis. Dubai is slechts een tussenstation.

Donderdag 2 Juli 22.50 Ned.2 Holland Doc – Transit Dubai

De kijk van Suzanne (4): Taxi! Taxi!

Suzanne Roggeveen legt voor de Eeuw van de Stad een archief aan waarin beeldmateriaal over de stad verzameld wordt. Voordat dit archief deze zomer online beschikbaar komt, leest u hier over de mooiste stukjes televisie die Suzanne tegenkomt.

De NCRV zond tussen 2000 en 2004 een serie documentaires uit die over grote steden gingen. Zij kozen daarvoor een ongebruikelijk perspectief. Michael Krass en Liz de Planta zochten bij aankomst in een stad als eerste een taxichauffeur die voor een paar dagen hun gids door de stad wilde zijn. Vandaar de naam van de reeks: Citycabs.

Een aantal keer leverden de inzichten van de taxichauffeurs een mooi, nieuw invalshoekje op. Dat was vooral in de gevallen dat Michael of Liz meegenomen werden naar het huis van desbetreffende taxichauffeur. Bijvoorbeeld in Citycabs Rome. Michael Krass komt bij zijn taxichauffeur thuis, die bij zijn moeder woont. De taxichauffeur slaapt op zolder, waar zijn vriendin soms komt slapen. Maar niet te vaak, want haar moeder keurt de relatie eigenlijk niet goed. Wat als de taxichauffeur en zijn vriendin gaan trouwen? Waar gaan ze dan wonen? In het huis waar de taxichauffeur nu ook woont. Maar hoe zit het dan met zijn moeder? Die moet maar ergens anders gaan wonen.

De taxichauffeurs geven een mooie inkijk in het dagelijks leven, maar er komen nog meer interessante mensen aan het woord. Bijvoorbeeld een managing director van een reclamebureau in Caïro. Zij vertelt over de wildgroei van billboards in die stad. Maar ook voodoobeoefenaars in New Orleans doen hun verhaal in de serie. Interessante mensen, een interessant concept, maar…

(more…)

De stadspsycholoog (4): Stedelijke warmte

Het woord is aan de stadspsycholoog Sander van der Ham. Hij leidt je elke twee weken langs de raakvlakken tussen psychologie en stedelijke ontwikkeling. Daarbij staat maar één vraag centraal: Hoe ervaren en gebruiken mensen de stad? Vandaag deel 4 van zijn negendelige reeks: stedelijke warmte.

In mijn vorige blog over de stedelijke kilte beloofde ik te schrijven over stedelijke warmte. Stedelijke kilte beschrijft de problematische kant van de stad, zoals criminaliteit en vervuiling. Problemen die horen bij het leven in de stad. Maar de stad bestaat natuurlijk niet alleen uit kilte. De openbare ruimte nodigt juist ook uit tot betrokkenheid en positieve interacties tussen mensen. In de stad wonen en verblijven heeft ook een plezierige kant. Zoekend naar de plezierige kant stuitte ik al snel op het concept van stedelijke warmte. (more…)

Goede bedoelingen

Op dit moment zit ik in Jakarta waar ik opnames maak voor Eeuw van de Stad. Ik ben vooral geïnteresseerd in hoeverre deze Aziatische metropool in staat is zijn infrastructuur te plannen op de groei die het doormaakt. Want groeien doet stad nog altijd, maar men probeert daar nu meer structuur in te brengen. Het probleem is dat de wegen de enorme mensenmassa niet kunnen verwerken en het woord macet (=verstopping=file) wordt hier dagelijks vele miljoenen keren verzuchtend uitgesproken. Niets lijkt te helpen om deze mobiliteitsterreur te stoppen.

Gisteren trof ik weer een recent voorbeeld van een goeie bedoeling van het Jakartaanse stadsbestuur. Een veerdienst die passagiers naar het belangrijkste zakendistrict in Jl Sudirman moet brengen. Alles is aangelegd, mooie opstap-steigers, wachthuisjes etc. Maar toen de boot eenmaal moest gaan varen, was het binnen de kortste keren bekeken. Er ligt zoveel troep in het water dat de schroef is vastgelopen. En het kanaal was al 30 jaar niet meer uitgebaggerd, dus het schip heeft de volgende steiger nooit gehaald. Het stadsbestuur haalde zich de hoon van de bevolking op de hals, wat rest is een trieste steiger zonder boot.

Olaf Oudheusden maakt een radiodocumentaire over Jakarta voor Villa VPRO. De documentaire zal tussen 13 en 30 september 2009 uitgezonden worden.

Foodprint (2): Varkens in de stad

Illustratie: Christien Meindertsma, Pig 05049 (2007)

Voedsel is hip. Meer en meer realiseren we ons dat de productie en verspreiding ervan van grote invloed is op onze steden. Stroom Den Haag spijkert je bij over het hoe en wat van voedsel in steden. Het kunst- en architectuurcentrum geeft je in een reeks van tien artikelen food for thought. Vandaag deel 2: Varkens in de stad door Annechien ten Have-Mellema.

Varkens en kippen zijn vandaag de dag taboe in de stad. Veehouderij is iets voor het platteland en niet voor de stad. Althans zo lijkt het. Toch wonen de meeste vleesconsumenten in de stad. Tot de Tweede Wereldoorlog was het ook heel normaal om in de stad je eigen huisvarken te hebben. Is veehouderij en vleesproductie ín een stad nog denkbaar? En zo ja, hoe zou dit winst op kunnen leveren voor stedelingen, ondernemers en… de dieren?

In het kader van het programma ‘Foodprint’ werkt LTO Nederland mee aan een ontwerpstudie voor een maatschappelijk en ecologisch verantwoorde en rendabele varkensboerderij in de stad. We doen dit vanuit de vakgroep Varkenshouderij samen met InnovatieNetwerk en kunst- en architectuurcentrum Stroom Den Haag. De ontwerpstudie wordt uitgevoerd door architect Winy Maas met ontwerpers van The Why Factory (TU Delft). Het is de eerste stap om daadwerkelijk tot een geïntegreerd stedelijk veehouderijsysteem te komen. Door ‘out of the box’ te denken en het bedrijf ecologisch, sociaal en economisch te verbinden met de stad willen we een nieuwe richting geven aan stadsinrichting en voedselproductie.

Vooralsnog denken we aan een bedrijf met ongeveer 200 zeugen, dat letterlijk transparant is. De varkens worden gehouden voor het oog van de burgers. De boerderij produceert energie voor een gedeelte van de woonwijk door organische afvalstromen met de mest te vergisten. Ongeveer zo’n stal zoals minister Verburg van LNV graag wil; een stal die bijdraagt aan dierenwelzijn, goed is voor het milieu en het klimaat. We zijn één van de eersten met het ontwikkelen van zulke hoogwaardige technologieën. (more…)

De stad van de toekomst?

Hoe ziet de toekomst van de stad eruit? Hoe zien de steden van de toekomst eruit?

Deze vragen stonden afgelopen zondag centraal in de architectuur-lezing ‘De Stad van de Toekomst’ van architect Winy Maas (MVRDV) in het kader van het Holland Festival. Het werd een heus multimedia-event met vier grote videoschermen, waarop Maas tussen de gesprekken door steeds korte beeldfragmenten vertoonde, en met maar liefst vier gasten aan tafel: Jacqueline Cramer (minister van VROM), Adjiedj Bakas (trendwatcher en auteur), Rudolf Das (futuroloog en auteur) en Adri Duivesteijn (wethouder in Almere).

Onomstreden antwoorden op deze vragen kwamen er natuurlijk niet, maar wel een heleboel losse ideeën en speculaties. Sommige werden door de anderen direct onhaalbaar verklaard, andere positiever ontvangen. Ter inspiratie hieronder enkele voorbeelden:

Winy Maas presenteerde het visioen op de afbeelding hierboven (uit de film SKYCAR CITY): vliegende auto’s zouden alle fileproblemen oplossen en het ons mogelijk maken te vliegen waar we maar heen willen. De reactie van Rudolf Das: ‘Dit gaat Nooit, dames en heren! Dit is Echt Waanzin!’.

Rudolf Das zelf verwachtte veel van windmolenparken in de Noordzee, die wind gebruiken om omdijkte stukken zee leeg te pompen, waarna instromend water de energie zou kunnen opleveren voor pieken in de energiebehoefte. Minister Cramer (bemoedigend): ‘Dit idee is lang niet zo futuristisch als de meeste andere ideeën van de heer Das.’ Adjiedj Bakas: ‘De meeste windmolens draaien niet op wind, maar op subsidie.’

Minder concreet uitgewerkte ideeën werden positiever ontvangen. Zo verwacht minister Cramer veel van een veranderende rol van de overheid: die moet een integrale aanpak hanteren in vraagstukken van ruimtelijke ordening, duurzaam bouwen stimuleren en de zoektocht naar nieuwe energiesystemen bevorderen. Ook Adri Duivesteijn zag veel positiefs aan de horizon: de crisis schept wellicht ruimte voor een grotere rol van overheid en burger ten opzichte van projectontwikkelaars, maar anders dan in het verleden. De overheid moet meer faciliterend optreden en een integrale aanpak hanteren. Hij laakt bouwplannen als Zeeburg/IJ-oevers, omdat die veel te institutioneel zijn aangepakt, ‘terwijl we daar een nieuwe grachtengordel hadden kunnen laten ontstaan!’. Hij bepleit daarom een nieuwe balans met meer flexibiliteit en meer ruimte voor inbreng van individuele bewoners.

Adjiedj Bakas verwachtte dat de crisis enerzijds regressieve architectuur zou opleveren, maar anderzijds – net als in de jaren dertig – meer ruimte zou bieden voor experimenten. Het einde van het goedkope geld zou ons dwingen tot hervormingen, een focus op waarde en zou de lucht uit het systeem kunnen halen. Rudolf Das trok de pleidooien voor een integrale aanpak door naar een voorstel voor een ‘Ministerie van de Toekomst’, waarin een minister voor pakweg 15 of 20 jaar benoemd zou worden, om te voorkomen dat alle plannen elke vier jaar opnieuw veranderen. Geen van de anderen ging hier serieus op in.

Wat er allemaal van terechtkomt? Dat moet de toekomst uitwijzen. In ieder geval moet het bijzonder aardig zijn om over een jaar of 30 deze architectuur-lezing nog eens terug te zien.

Nieuw jaarboek over ‘woestijnstad’ Dubai

[Foto: Katrin Greiling]

In Europa weten we heel wat van steden. Maar hoe je een stad in no-time opbouwt dat weet men in de Golfregio misschien nog wel beter. Midden in de woestijn verscheen de stad Dubai, zelfs met een golfbaan. Om een idee te krijgen van hoe Dubai zich heeft ontwikkeld verscheen twee jaar geleden een jaarboek. Nu wordt gewerkt aan een tweede Al Manakh.

‘De Arabische wereld maakt een ongekende ontwikkeling van haar steden door,’ schreef Khalid Al Malik in de eerste Al Manakh. De directeur van de invloedrijke ontwikkelingsorganisatie Tatweer in Dubai voorspelde een florissante toekomst voor die stad. Eerder schreven we op dit weblog dat de economische crisis hard aankomt in de Golfregio. Nu blijkt de directeur van Tatweer dan ook wel erg positief te zijn geweest.

Al Manakh is een boek van vijfhonderd pagina´s met enorm veel foto’s, plattegronden, grafieken en schema’s. Samen met de teksten die er in staan vormt het boek een enorme bron van informatie.  Het schetst een beeld van hoe Dubai was, is en zou gaan worden. De internationale recensies waren lovend, onder andere the Financial Times en architectuur magazine Icon.

Samenstellers Mitra Khoubrou, Ole Bouman en Rem Koolhaas werken nu aan een nieuwe Al Manakh. Want, zo schrijven ze op hun website, de Golfregio beschikt weliswaar over kennis van geldzaken en stedelijke ontwikkeling, de economie werkt toch een beetje tegen. De recessie noopt tot creativiteit van de investeerder, ontwerper en uitvoerder.

Hoe men dat aanpakt en hoe Dubai er in de toekomst uit zal zien zal in het tweede jaarboek staan dat in maart van volgend jaar verschijnt. Voorlopig zijn de ontwikkelingen in de Golf bij te houden op het weblog van Al Manakh. Het eerste handboek is voor dertig euro te bestellen via deze website.

Rond de wereld in een paar minuten

Het idee bestond al langer: het vertellen van een verhaal in een video van één minuut. Maar nu wordt het in een nieuw jasje gegoten: in één minuut schetsen kunstenaars een beeld van één uur uit het leven van een wereldstad. Morgen gaat de website www.cityoneminutes.org online. Hoog tijd dus voor een paar vragen aan twee betrokkenen.

Hansje van Etten, je bent eindredacteur van Holland Doc 24 en bedenker van het project CityOneMinutes. Wat is de bedoeling?
‘De One Minutes Stichting heeft de afgelopen jaren een heel groot netwerk van kunstenaars opgebouwd. Samen met hen proberen we videoschetsen te maken van alle grote steden in de wereld. Iemand gaat dus met een camera op pad en legt een persoonlijke impressie van het leven in die stad vast. Dat stadsleven wordt verdeeld in vierentwintig uur en elk uur vormt één minuut film.

Wie maken de filmpjes?
‘De One Minutes worden gemaakt door kunstenaars over de hele wereld. In principe kunnen ook anderen meedoen, maar het hangt van de kwaliteit van de filmpjes af of ze ook geplaatst worden. Op cityoneminutes.org zullen filmpjes uit meer dan honderd steden geplaatst worden. Als de site morgen online gaat, dan kunnen mensen precies zien over welke stad nog geen filmpjes gemaakt zijn. Maar ook filmpjes die er nu op staan kunnen te zijner tijd vervangen worden door andere. De website is dus geen statisch geheel, maar voortdurend in beweging.’

Hoeveel one minutes staan er nu online?
‘Meer dan driehonderd. Maar het zullen er nog veel meer worden. Het is de bedoeling dat we het project in de loop van volgend jaar afronden. Vanaf morgen zijn een aantal City One Minutes op de Biënnale in Venetië te zien. De finale vindt volgend jaar plaats tijdens de Wereldtentoonstelling Expo in Sjanghai.’

Janneke Küpfer, je bent filmkunstenaar en hebt filmpjes gemaakt over New Orleans. Waarom die stad?
‘De muziek van de stad trekt me enorm. En daarnaast leek het me zo interessant om te zien hoe de stad zich na de orkaan Kathrina ontwikkeld heeft. Toen ik hoorde van het City One Minutes-project wist ik meteen dat ik naar New Orleans wilde en met de financiële steun van een particuliere sponsor was dat snel geregeld.’

Wat trof je aan toen je uit het vliegtuig stapte?
‘In april ben ik er samen met een collega drie weken geweest om de one minutes te maken. Wat me toen opviel waren de verwoeste huizen en verlaten woningen. Het is met zo’n 350.000 inwoners niet zo’n grote stad, maar er gebeurt wel veel. Overigens zijn veel Afro-Amerikanen uit de stad verhuist en zijn er de laatste tijd veel Mexicanen en Latino’s voor in de plaats gekomen.’

Wat laat je in jouw filmpjes zien van New Orleans?
‘Eigenlijk zijn er drie dingen die New Orleans tot New Orleans maken: de muziek, de familietradities en het eten. Die laatste twee hebben met elkaar te maken. Zo kom je er in het filmpje van 4 uur ’s nachts achter dat er in veel families een bepaald soort soep gegeten wordt: de gambo. Hij vertelt in het filmpje dat het minstens tien jaar duurt voordat je de soep goed kunt maken en dat elke familie zo zijn eigen soort heeft.’

Kijken dus! En wil je meer weten over deelname aan het project, kijk vanaf morgen op www.cityoneminutes.org.

De stadspsycholoog (3): Stedelijke kilte

Het woord is aan de stadspsycholoog Sander van der Ham. Hij leidt je elke twee weken langs de raakvlakken tussen psychologie en stedelijke ontwikkeling. Daarbij staat maar één vraag centraal: Hoe ervaren en gebruiken mensen de stad? Vandaag deel 3 van zijn negendelige reeks: stedelijke kilte.

Bij de stadspsychologie staat de interactie tussen mens en stad centraal. In mijn vorige blog schreef ik over waarneming. Dit staat centraal bij de beleving van de stad. Voor stedelijk ontwikkelaars is het belangrijk om ook rekening te houden met geluid en geur. De zintuigen, kennis en ervaringen bepalen onze beleving van de stad. Ze bepalen of we een stad bijvoorbeeld beleven als prettig, mooi, gevaarlijk of ongezellig.

De omgevingspsychologie en de stadssociologie leggen hoofdzakelijk de nadruk op de negatieve beleving. De openbare ruimte wordt gezien als een plek waar mensen zich afsluiten voor hun omgeving en het sociaal contact kil en afstandelijk is. Daarnaast is er in de stad meer criminaliteit, geluidsoverlast en luchtvervuiling. Dit draagt bij aan het negatieve beeld over de stad. Maar klopt dit beeld nog wel? Om dit te onderzoeken ga ik in deze blog in op de negatieve effecten van leven in de stad. In de volgende blog ga ik juist in op de positieve effecten.

(more…)

Nederland stadsland

Onlangs moest minister van Wonen en Wijken Eberhard van der Laan het tot zijn eigen verbazing vaststellen: het platteland in Nederland loopt leeg! Hele spookdorpen, een enkel zwaar vergrijzend oudje dat nog in een bos woont, bussen die niet meer komen en jongeren die en masse naar de stad trekken… Zo’n vaart loopt het misschien niet, maar dat steeds minder Nederlanders op het platteland wonen is wel een feit. Wereldwijd kwam in 2007 de omslag (zie eerdere post): sinds 2007 woont meer dan 50% van de wereldbevolking in stedelijke gebieden. Zoals hieronder in de grafiek te zien is liep Nederland iets vóór op die mondiale trend: bij ons lag het omslagpunt al in december 2001. Zie ook het CBS-bericht ‘Steeds meer mensen in stedelijke omgeving‘.

Overigens is daarmee zeker niet gezegd dat we gelukkiger en gezonder worden: het Sociaal Cultureel Planbureau weet te melden dat buitenlui gemiddeld juist gezonder en gelukkiger zijn dan stadslui, ook al hebben de plattelandsjongeren vaker last van een alcoholkater.

In september worden deze cijfers uit 2003 weer aan de actualiteit aangepast. Zal ons benieuwen of dat groeiende gedeelte Nederlanders dat de stad als domicilie heeft ook gezonder en gelukkig wordt dan vroeger. Anders is er werk aan de winkel in onze steden, want daar ligt toch volgens velen (niet in de laatste plaats de iconische stedenexpert Jane Jacobs) onze –economische- toekomst.